Abstract
Introductie
De meeste mensen willen duurzamer eten. Oftewel: de meeste mensen willen gezonder eten. Om hun eigen gezondheid en die van het milieu te verbeteren. Maar de meesten ondernemen geen actie. Dat is een probleem dat het waard is om op te lossen!
Om prof. Dame Marteau te citeren: “Mensen willen het juiste doen, maar het leven staat hen in de weg.” Dus hoe kunnen we de weg vrijmaken? Een van de moeilijkste dingen om te veranderen zijn gewoontes die eenmaal zijn ingesleten. Eetgewoontes vormen zich vanaf het moment dat we worden geboren en zijn diep geworteld in ons wezen. Combineer dit met ons dagelijks leven dat steeds voller en stressvoller wordt en je hebt een uitdaging die de moeite waard is.
Het doel van Leftover Lucy is om mensen te helpen duurzamer te eten. Mensen in staat stellen om hun gewoontes te doorbreken is een belangrijke succesfactor. Daarom heb ik me verdiept in alles wat ik kon vinden om gewoontes effectief te veranderen. Er is behoorlijk wat beschikbaar. Veel soundbites om consumenten te helpen en veel wetenschappelijke artikelen. Maar ik miste iets.
Om Leftover Lucy tot een succes te maken, is het belangrijk om het hele eet proces van begin tot eind als een systeem te beschouwen:
- Welke gewoonten moeten worden veranderd,
- welke veranderingstechnieken zijn het effectiefst,
- waar in de journey,
- voor de grootste positieve impact?
Een praktisch overzicht van deze informatie is essentieel voor het ontwerpen en verbeteren van een systeem dat consumenten helpt om hun gewoontes te doorbreken en te gaan handelen zoals zij dat willen. Alle papers, artikelen, handleidingen en soundbites bieden een schat aan informatie, maar zijn gericht op een specifiek detail en zijn gefragmenteerd. Daarom heb ik besloten om een overzicht te maken. We hebben dit overzicht nodig als richtlijn voor onze missie, maar het kan ook nuttig zijn voor andere initiatieven. Daarom deel ik het hier. Deel gerust uw feedback, ideeën en verbeteringen.
Waarom is het belangrijk
De ernst van de impact van ons voedselsysteem
Dat ons voedselsysteem verantwoordelijk is voor ongeveer 30% van de door de mens veroorzaakte klimaatimpact, wordt ondersteund door onderzoek en door de meeste mensen aanvaard. Maar het is belangrijk om te begrijpen hoe significant die 30% is. Een heel verhelderend rapport, is dat van de EAT-Lancet-commissie. Niet alleen omdat het een wetenschappelijk verantwoord onderzoek is, maar ook omdat het uitblinkt in de presentatie van hun conclusies en inzichten voor geïnteresseerde mensen zoals ik. Hun krachtigste presentatie van de impact van ons voedselsysteem is in één afbeelding terug te vinden. Deze toont de impact van ons voedselsysteem in relatie tot de planetaire grenzen zoals gedefinieerd door het Stockholm Resilience Centre (let op: de totale gerealiseerde impact is vanaf 2023 en neemt toe).
Dit spreekt eigenlijk voor zich, maar laten we toch even inzoomen op een veel besproken onderdeel, namelijk de CO2-concentratie:
Het laat duidelijk zien dat ons huidige voedselsysteem niet alleen meer CO2 produceert dan wat als acceptabel wordt beschouwd voor het voedselsysteem, maar ook aanzienlijk meer CO2 produceert dan de aarde redelijkerwijs kan verwerken van alle door de mens veroorzaakte CO2-producerende systemen samen. Laat dat even bezinken: ons voedselsysteem alleen al produceert meer CO2 dan onze aarde kan verwerken!
Zoom nu uit en neem alle planetaire grenzen in overweging. Het aandeel van ons voedselsysteem in de klimaatimpact bedraagt ‘slechts’ ongeveer 30%, maar de omvang ervan is overweldigend. De enige conclusie die kan worden getrokken, is dat de klimaatimpact van ons voedselsysteem gigantisch is en daarom evenveel aandacht verdient.
Het belang van focus op consumentengedrag
De algemene consensus is dat het impactprobleem alleen kan worden aangepakt door het systeem als geheel te veranderen. Niet alleen vanwege de complexe onderlinge verbanden, maar ook vanwege de urgentie en ernst ervan. Alle onderdelen van het systeem moeten onderzocht en aangepakt worden om de nodige impactreductie te realiseren. Dit argument alleen is al reden genoeg om naast andere benaderingen ook aandacht te besteden aan consumentengedrag.
De drijvende kracht achter consumentengedrag mag niet worden onderschat, aangezien deze ook andere gebieden beïnvloedt. Over het algemeen zijn er drie partijen betrokken: de consument (vraag), de bedrijven (aanbod) en de overheid (regelgeving en beleid).
Ja, wij, de consument, moeten ons steentje bijdragen door ons gedrag te veranderen en te doen wat nodig is. Maar dat heeft een directe en aanzienlijke impact op de andere twee partijen. Als we onze koopkracht verschuiven naar duurzame voeding, zal de toeleveringsketen zich aanpassen. Met onze aankopen ‘stemmen’ we voor de toeleveringsketen die we krijgen. En dat is de brug naar de overheid. Een overheid vertegenwoordigt de consument en voert uit waar we voor stemmen. Wij bepalen welke strategie en welk beleid onze regeringen zullen uitwerken. Het is duidelijk dat dit een tweerichtingsverkeer is: consumenten hebben de toeleveringsketen nodig om de juiste keuze te kunnen maken en onze regeringen moeten ons helpen bewuste en weloverwogen keuzes te maken, maar het is de consument die het vliegwiel in beweging zet.
Consumentengedrag is dus belangrijk. Waarom moet hier aandacht aan worden besteed? Twéé redenen:
1. Veruit de meeste inspanningen, financiering (publiek en privaat), beleidsvorming en regelgeving zijn gericht op het verbeteren van de voedselvoorzieningsketen. Dat staat niet in verhouding tot de invloed die de consument heeft op het veranderen van het systeem. Door de vraag te veranderen, verandert de toeleveringsketen zonder dat het systeem complexer wordt door regelgeving en beperkingen.
2. Hoewel systeemdenken steeds meer de standaardbenadering wordt om de klimaatimpact van het voedselsysteem aan te pakken, is het faciliteren van de juiste keuze door de consument behoorlijk gefragmenteerd. Dat is op zijn best suboptimaal, maar kan zelfs contraproductief zijn. Als een consument pas in de supermarkt voor het eerst duurzame opties krijgt aangeboden, moet hij kiezen tussen een industriële steak of een biologische steak. In dat geval is de duurzame keuze ook de duurdere keuze. Zo ontstaat bij de consument de perceptie: duurzaam = duur. Dit terwijl een plantaardige eiwitbron effectiever zou zijn geweest in termen van impactvermindering, maar ook veel goedkoper is. Daarom moeten we de voedselreis van de consument als een systeem benaderen. Alleen dan kunnen we de consument echt helpen de juiste beslissingen te nemen.
Wie moeten we helpen?
Een van de belangrijkste conclusies van de EAT-Lancet-commissie 2025 was dat de rijkste 30% van de wereldbevolking verantwoordelijk is voor 70% van de klimaatimpact van voedsel.
Dat is zeer nuttige informatie! Dat zijn de mensen die:
- Bereid zijn om te veranderen (meer dan 2/3)
- De middelen hebben om te veranderen (financiële middelen, toegang tot informatie en duurzaam voedsel)
- Het gemakkelijkst te bereiken zijn (ze zijn allemaal online)
We weten dus wie we moeten helpen en we weten dat het potentieel er is. We moeten ons richten op de 30% rijkste mensen op aarde.
Overwegingen van consumenten bij hun beslissingen
De percentages variëren in de verschillende onderzoeken, maar de belangrijkste factoren bij het kiezen van voedsel zijn smaak, trek, prijs en kwaliteit. Daarna komt het kiezen van gezond voedsel en veel later (gemiddeld ongeveer 10% van de mensen) wordt actief rekening gehouden met de impact op het klimaat. Dat verklaart waarom, hoewel 67% bereid is om hun eetgewoonten te veranderen, zo weinig mensen dat ook daadwerkelijk doen.
Dit is zeer waardevolle informatie wanneer we consumenten willen helpen om duurzamer te eten. We moeten ervoor zorgen dat de duurzame keuze voldoet aan de wensen op het gebied van smaak, trek, prijs en kwaliteit. En nogmaals, dat is niet zo moeilijk. Hoe? Lees verder…
Gedragsveranderingstechniek
Nu weten we waarom, wie en wat er moet veranderen. Om te bepalen hoe we dat moeten aanpakken, moeten we kijken welke mogelijkheden er zijn om de eetgewoonten van consumenten ten goede te veranderen.
Er zijn heel wat wetenschappelijke modellen beschikbaar om gedragsverandering te ondersteunen en te analyseren. COM-B en BCTT (v1) in combinatie met The Behaviour Change Wheel zijn alomtegenwoordig in onderzoek naar gedragsverandering ten gunste van het klimaat en/of voedselconsumptie. Als deze modellen nieuw zijn, is het zeker de moeite waard om je erin te verdiepen, maar het doel van dit artikel is om een praktisch bruikbare gids te maken. In plaats van de modellen te analyseren, gaan we direct in op de methoden die volgens de huidige bevindingen wel of niet werken.
Welke methoden zijn beschikbaar en hoe effectief zijn ze?
Vrijwel alle papers gaven aan dat het veranderen van de beslissingsstructuur (decision structure DS) het meest effectieve middel is om consumentengedrag te veranderen. Dit betekent dat mensen het meest geneigd zijn hun gewoonten te veranderen wanneer ze duurzame opties als standaard aangeboden krijgen. Bijvoorbeeld door milieuvriendelijke maaltijden als default op het menu van een restaurant te zetten, in een app voor recepten, op een prominente plek in de winkel of door deze gewoon het meest beschikbaar te maken.
Dit is een goede vuistregel om mee te beginnen. Maar er is veel twijfel of deze methode op zichzelf (voldoende) effectief kan zijn en hoe deze zich op de lange termijn zal ontwikkelen.
Het artikel “A meta-analysis assessing the effectiveness of demand-side interventions for sustainable food consumption and food waste reduction” (Een meta-analyse ter beoordeling van de effectiviteit van interventies aan de vraagzijde voor duurzame voedselconsumptie en vermindering van voedselverspilling) van Paul M. Lohmann et al. (2026) biedt een uitstekende samenvatting van meerdere publicaties over de effectiviteit van verschillende gedragsveranderingstechnieken om consumenten te helpen duurzamer te eten.
Dit onderzoek biedt een goed overzicht van de verschillende technieken voor gedragsverandering, hun potentieel en het feit dat ze veranderen afhankelijk van het gedrag waarop ze zijn gericht.
Zoek nuances
Het is altijd belangrijk om rekening te houden met de nuances en variabelen van onderzoek en de resultaten daarvan bij het bepalen van een implementatiestrategie.
Alle technieken zijn relevant
Het is belangrijk om op te merken dat alle technieken een relevante impact hebben laten zien in de geëvalueerde onderzoeken. Daarom mag geen enkele techniek worden genegeerd bij het ontwikkelen van een strategie voor gedragsverandering. De beslissingsstructuur (decision Structure, DS) lijkt het meest veelbelovend, maar vertegenwoordigt minder dan de helft van het totale potentieel en lijkt minder effectief te zijn bij het aanpakken van voedselverspilling.
Welk (deel van het) eetproces wordt onderzocht?
Een andere overweging is op welk (deel van het) eetproces de aandacht wordt gericht. De meeste onderzoeken worden uitgevoerd in een commerciële omgeving, bijvoorbeeld in bedrijfs- of schoolkantines of commerciële restaurants. Deze geven een goed beeld van de effectiviteit van een methode, maar bij toepassing in een andere context (bijvoorbeeld thuis eten) kunnen andere resultaten worden verwacht. Een onderzoek analyseerde verschillende technieken in een app voor het bestellen van eten (vergelijkbaar met Uber Eats of Just Eat), wat a) opnieuw een ander eetproces vertegenwoordigt, en b) de gebruikers waren bewust van, en beloond om deel te nemen aan de test. Dit kan de resultaten beïnvloeden. Specifiek onderzoek naar de effectiviteit van technieken voor gedragsverandering bij thuis koken is ondervertegenwoordigd. Geen enkele studie evalueert het volledige thuiskookproces (maaltijdplanning, boodschappen doen, bewaren, koken en afvalbeheer), sommige evalueren het afvalbeheer, maar de meeste analyseren het consumentengedrag in supermarkten volledig geïsoleerd – waarbij elke invloed van de rest van het proces buiten beschouwing wordt gelaten.
Tijd is relevant
Niet alle technieken voor gedragsverandering werken in hetzelfde tempo. Zelfs de effectiviteit kan in de loop van de tijd veranderen. Neem bijvoorbeeld onderwijs. Opgroeien in een omgeving waar onderwijs over gezond eten voor je lichaam en het milieu alomtegenwoordig is, heeft een heel ander effect dan een enkel lesprogramma op een school waar deze onderwerpen niet populair zijn. Ook timing en duur zijn belangrijke factoren om rekening mee te houden.
Synergie is de sleutel
Sommige tests konden één enkele veranderingstechniek isoleren, maar de meeste evalueerden een combinatie. Dit leverde een interessante observatie op. Onderzoeken waarin de beslissingsstructuur (decisions structure, DS) werd gecombineerd met een andere, leken onder de streep betere resultaten te laten zien. Ze lijken elkaar te versterken en efficiënter te maken. Het kan zijn dat de onderzoeken waarin meerdere technieken werden gecombineerd, de technieken ook beter werden geïmplementeerd, maar het versterkende effect is consistent in alle geëvalueerde papers.
Onderwijs en labelling scoren afzonderlijk relatief laag. Als we echter alleen naar Nederland kijken, zijn er duizenden verschillende labels. Elk relevant op hun eigen gebied, maar overweldigend voor de gemiddelde consument. Onderwijs is vaak theoretisch en vereist inspanning van de consument om dit te vertalen naar acties in het dagelijks leven. Het slaan van een brug tussen beide zou een uitstekend voorbeeld kunnen zijn van hoe verschillende technieken elkaar kunnen versterken.
Kwaliteit van de implementatie
Bij het evalueren van een BCT beoordeel je niet alleen de techniek, maar ook de kwaliteit van de implementatie ervan. Dit mag niet worden onderschat! Het effect is een optelsom van de techniek en de kwaliteit van de implementatie ervan. De kwaliteit van het grafisch ontwerp, de UI en UX, de plaatsing, enz. Ze spelen allemaal een rol en moeten samenwerken. Tot het punt waarop ze elkaar versterken.
Conclusie
Beslissingsstructuur (decision structure, DS) (standaardopties en beschikbaarheid) is de meest effectieve techniek voor gedragsverandering en werkt goed als uitgangspunt, maar wanneer het doel is om een significant effect te realiseren, is een systeembenadering vereist:
- Het te veranderen gedrag moet worden bekeken binnen het systeem waarin het zich bevindt,
- Alle technieken voor gedragsverandering moeten in synergie worden gezien en toegepast,
- En de kwaliteit van de implementatie van de techniek bepaalt het effect.
Het is prima om de gerapporteerde effectiviteit van gedragsveranderingstechnieken als uitgangspunt te gebruiken, maar elk systeem voor gedragsverandering moet een constante evaluatie- en optimalisatielus bevatten.
Voedingsproces
Nu we inzicht hebben in technieken voor gedragsverandering en weten wat consumenten belangrijk vinden bij het maken van keuzes op het gebied van voeding, is het tijd om het voedsel journey te definiëren en een praktische, bruikbare gids op te stellen.
Het voedingsproces is niet erg complex, maar er zijn enkele belangrijke overwegingen met betrekking tot de presentatie.
Ten eerste is het eetproces geen lineair proces, maar een cyclus. Wat er na het eten overblijft, is input voor volgende iteraties. Terwijl variatie in nieuw te introduceren ingredienten belangrijk is in het dieet voor de gezondheid en de biodiversiteit. In een cyclus gaat er niets verloren en we eten niet steeds hetzelfde.
Het tweede item is Opslag. De voorraad in Opslag vertegenwoordigt niet echt een stap, maar is relevant als bron voor input voor elke stap in het proces. Daarom hoort dit in het hart van het proces thuis.
Nu de stappen in het traject zijn gedefinieerd, kunnen we de technieken voor gedragsverandering toepassen om consumenten te helpen duurzamer te eten.
Opslag
Zoals eerder vermeld, is opslag een vreemde eend in de bijt: het is geen stap in het traject, maar wel relevant voor elke stap die dat wel is.
Optimalisatievoordelen
De voordelen van opslagoptimalisatie zijn duidelijk: minder voedselverspilling en minder geldverspilling. Dit behoeft geen verdere uitleg.
De obstakels
Het minimaliseren en prioriteren van het gebruik van voorraden in opslag is iets waar de gemiddelde consument achter staat en naar handelt. De vereiste ‘gewoonte’ is er al, maar het menselijk geheugen is niet perfect. We zijn geneigd dingen te vergeten en bij twijfel kopen we extra om onze voedselvoorziening veilig te stellen.
De weg vooruit
Wat belangrijk is, is een gebruiksvriendelijk en up-to-date inventarisatiesysteem dat altijd en overal beschikbaar is. Cruciaal is dat dit systeem per huishouden gecentraliseerd is en gekoppeld kan worden aan (een van) de systemen die de stappen in de voedsel journey ondersteunen, en door deze systemen kan worden bijgewerkt.
Scan-en-herken helpt bij het opstarten en mismatches te compenseren.
Kritieke informatie:
- Wat is er op voorraad
- Hoeveel is er toegewezen aan wat (welke maaltijd) en wanneer
- Hoeveel is er beschikbaar met welke resterende houdbaarheid
Kritieke functionaliteit:
- Indicatoren en notificaties voor naderende houdbaarheidsdatum
- Open connectiviteit
- Scan-en-herken functionaliteit
NB: De scope van Opslag moet voorraad inventarisatie zijn. Voorraadgebruik en aanvulling hoort thuis in de stappen en systemen van de journey zelf.
Visualisatie
Maaltijdplanning
Maaltijdplanning is misschien wel een van de belangrijkste stappen om consumenten te helpen beter te eten. Er is een reden waarom dit bovenaan de voedingsreis staat.
Optimalisatievoordelen
Maaltijdplanning is waar alles samenkomt. Als dit op de juiste manier wordt gedaan, krijgt elke eter precies de benodigde voedingsstoffen binnen, is er geen verspilling, is de impact op het klimaat beperkt en worden financiële budgetten gerespecteerd.
De obstakels
De obstakels zijn talrijk en significant. Het is verstandig om ze in meerdere categorieën te verdelen.
Gewoontes
Gewoontes zijn gemakkelijk, geruststellend en stressvrij. Je hersenen werken gewoon op automatische piloot. Ze evalueren niet, ze voeren alleen maar uit. Een voorbeeld: als je een vast maaltijdplan voor de week hebt, creëert dat ruimte in je hoofd. Je hoeft niet steeds opnieuw creatief te zijn. Maar daar zijn ook veel nadelen aan verbonden.
Vanuit voedingsoogpunt is het dieet veel te eentonig. De gezondheid zal last hebben van het gebrek aan diversiteit in macro- en micronutriënten.
Vanuit klimaatoogpunt heeft een vast maaltijdplan meestal zijn oorsprong in oude gewoonten die schadelijk zijn gebleken. Maar zelfs wanneer het vaste maaltijdplan zorgvuldig is samengesteld, maakt de herhaling het onmogelijk om de biodiversiteit te stimuleren.
En vanuit het perspectief van de etenbeleving is er geen stimulans, geen verrassing. Eten is niet alleen een noodzaak, maar ook een ervaring. Het is tijd voor jezelf, of tijd met familie en vrienden. Het is een goed gesprek, cultuur, geschiedenis en nog veel meer dan dat. Al deze dingen zijn ongelooflijk waardevol voor de gezondheid van je lichaam en geest. Wanneer het eten door zijn repetitieve karakter geen stimulatie biedt, gaan mensen op zoek naar snelle dopaminefixes in voedsel of snacks met een hoog gehalte aan suiker, vetten en zout.
Gewoontes zijn dus begrijpelijkerwijs moeilijk te doorbreken, maar is zeker de moeite waard bij het kiezen van wat je eet.
Kennis
De meesten van ons weten wat we moeten eten… zolang we onze borden maar blijven samenstellen zoals we gewend zijn. En dat is precies waar het probleem ligt. We moeten de samenstelling van onze borden veranderen met behoud van onze voedingsdoelen. Plotseling hebben we andere kennis nodig. Op drie verschillende vlakken. 1) We moeten weten welke voedingsmiddelen een grote impact hebben en welke niet. 2) We moeten dit doen met behoud van onze voedingsdoelen. En 3) we moeten recepten kennen voor die nieuwe (hoofd)ingrediënten die ons aanspreken en een voldaan gevoel geven. Er is een reden waarom er beroepen als diëtist en voedingsdeskundige bestaan.
Tijd
Het plannen van nieuwe maaltijden en het verwerven van de relevante kennis kost tijd en moeite. En die tijd is iets wat veel mensen niet kunnen of willen vrijmaken.
Dynamiek van het huishouden
De dagen van de meeste huishoudens zijn niet altijd hetzelfde. Er moet soms overgewerkt worden, een van de kinderen eet bij vrienden, je plant een extra sessie in de sportschool, om maar een paar voorbeelden te noemen. En dat heeft allemaal invloed op de maaltijdplanning. Daarom creëren we vaak veiligheidsbuffers, wat in veel gevallen leidt tot voedselverspilling.
De weg vooruit
Er is veel te overwinnen, maar met een beetje hulp wordt alles gemakkelijk. En ja, gemakkelijk is het sleutelwoord tot succes!
DE manier om consumenten te helpen deze obstakels te overwinnen, is door het voor ze te doen. Door simpelweg automatisch een maaltijdplan te genereren. Maar er zijn een paar cruciale succesfactoren.
Controle
Niemand houdt ervan om de controle te verliezen. Vrijheid en controle over ons eigen leven zijn dierbaar. Het gevoel van beperking maakt de kans op succes snel kleiner. De gebruiker moet bij elke oplossing de variabelen kunnen bepalen die het selectiesysteem aansturen en eenvoudig de maaltijdplanning handmatig kunnen aanpassen. Flexibiliteit, UI en UX zijn superbelangrijk!
Smaak
Het vinden van de smaak, of beter gezegd de gewenste eetervaring, van de gebruiker(s) is een andere belangrijke succesfactor. Uiteindelijk zijn smaak, trek, prijs en kwaliteit de belangrijkste factoren bij het kiezen van voedsel voor velen. Om succesvolle maaltijdplanningen te kunnen maken, moeten de verwachtingen van de gebruiker(s) op deze punten bekend zijn en worden vervuld. Leer ze kennen en maak er gebruik van!
Nutritie & impact
Stel de maaltijden samen door recepten te combineren en te portioneren om te voldoen aan de dagelijkse voedings- en impactdoelen van de gebruiker(s). Niet iedereen iseven ver in de eiwittransitie en alleen wanneer de persoonlijke doelen worden gerespecteerd, kan dit op grote schaal werken. Begeleid de gebruiker(s) met referentieniveaus en standaardinstellingen, maar laat elke gebruiker zijn eigen keuze maken.
Wanneer een gebruiker handmatig wijzigingen aanbrengt in de maaltijdplanning, a) pas dan de porties aan om aan de voedingsdoelen te blijven voldoen, en b) geef feedback over zowel de gevolgen voor de voeding als voor het klimaat. Goed en slecht. Door op deze manier met maaltijdplanning te werken, krijg je een ‘al doende leren’-ervaring zonder het gevoel van beperking.
Tot slot, focus de evaluatie van voedingsdoelen op dagelijkse basis, maar de impact op het klimaat vooral op wekelijkse basis. Dat zal hen op de meeste dagen motiveren om ruimte te creëren voor ‘guilty pleasures’ bij speciale gelegenheden, zonder schuldgevoel. Het creëert een gevoel van vrijheid dat verdiend kan worden.
Dynamisch
Een maaltijdplan moet altijd dynamisch blijven. Restjes worden aan de voorraad toegevoegd. Er komen onverwachts extra eters. De trek verandert. Een maaltijdplanning moet deze veranderingen kunnen verwerken. Ter plekke. Zo niet, dan kan het zelfs contraproductief werken, maar het zal in ieder geval ten koste gaan aan effectiviteit, bruikbaarheid en gebruikers.
Snijresten en ander keukenverspilling
Bij het opstellen van een plan is het systeem ook bewust van de te verwachten snijresten en ander kookresten. Er kunnen eenvoudig suggesties worden toegevoegd aan de oplossing over wat hiermee te doen. Geef recepten (aardappelschillenchips, verwerken tot kruiden en andere smaakmakers), manieren om te bewaren en terug te voegen aan de voorraad als input voor de doorlopende planning.
Visualisatie
Boodschappen
De impact van boodschappen doen op het klimaat wordt ernstig onderschat. Dit is een van de stappen waarmee het grootste deel van de voedselverspilling in huishoudens kan worden aangepakt. Over dit onderwerp vond ik een bijzonder verhelderend artikel, geschreven door M. A. van Rooijen et al. van de Universiteit van Wageningen: “Meal planning under uncertainty: How shopping frequency affects food waste”. Laten we eens kijken naar praktische richtlijnen voor de consument.
Optimalisatievoordelen
In deze stap kan precies worden gekocht wat nodig is wanneer dat nodig is, waardoor ongeveer de helft van de huidige voedselverspilling door huishoudens kan worden voorkomen. En deze stap bepaalt het soort en de herkomst van de ingredienten. Hier wordt gekozen voor industrieel, biologisch of regeneratief. Of er wordt gekozen voor lokale producten of niet. Korte toeleveringsketens of grote industrie. Dit zijn allemaal zeer relevante optimalisatiemogelijkheden.
De obstakels
Allereerst is naar de winkel gaan zonder een concreet boodschappenlijst een van de grootste problemen. Dan hebben mensen de neiging om te veel te kopen (dan heb ik in ieder geval genoeg) en in de val van aanbiedingen te lopen.
Ten tweede zijn gewijzigde plannen verantwoordelijk voor een groot deel van de voedselverspilling. Wensen veranderen, er blijven restjes over, en ga zo maar door.
Het derde obstakel is tijd en de opties van de consument om boodschappen te doen. Niet iedereen kan elke dag boodschappen doen of heeft toegang tot verschillende soorten winkels.
En ten vierde is het een uitdaging om de juiste winkel en producten te kiezen. Het herkennen van biologische en industriële producten kan moeilijk zijn en de etikettering kan verwarrend zijn. Hoe groot is het verschil in impact en is dat relevant? Rechtvaardigt dat mogelijke prijsverschillen vanuit het perspectief van de gebruiker? Komen de gestandaardiseerde porties in de supermarkt overeen met wat nodig is? Wat zijn de voordelen van kopen bij lokale gespecialiseerde winkels, zoals de lokale groenteboer? Hoe organiseer ik de boodschappen bij meerdere winkels?
De weg vooruit
Goed boodschappen doen gemakkelijker maken, vereist een aantal overwegingen, maar is zeker haalbaar.
Consolidatie
Iedere oplossing voor het doen van boodschappen staat of valt met de mogelijkheid om alle boodschappen en functionaliteit te centraliseren. Consolidatie is het sleutelwoord.
Een goede oplossing voor het doen van boodschappen consolideert input van alle systemen zoals maaltijdplanners en voorraadsystemen. Hiervoor is open connectiviteit opnieuw van cruciaal belang, ook bij het werken met een geïntegreerde oplossing.
Planning
Een manier om afval te beperken is door boodschappen alleen te doen wanneer ze nodig zijn, op het moment dat ze nodig zijn. Niemand heeft echter de mogelijkheid om drie keer per dag naar vier verschillende winkels te gaan. Wat hier nodig is, is een oplossing waarbij de gebruiker aangeeft wat zijn beschikbare boodschapmomenten en -frequenties zijn, en het systeem het optimale winkelschema bepaalt. In eerste instantie zal het systeem input van de gebruiker nodig hebben over de stabiliteit van het huishouden, maar in de toekomst moet de planning worden geoptimaliseerd door de werkelijke dynamiek te verzamelen.
Verdeel en heers
Om de impact op het klimaat te minimaliseren, moet bij het plannen van boodschappen rekening worden gehouden met meerdere factoren, waaronder de beschikbaarheid van de benodigde hoeveelheden. Supermarkten hebben gestandaardiseerde hoeveelheden, terwijl lokale speciaalzaken vaak hoeveelheden op maat aanbieden. Een andere factor is de beschikbaarheid van lokale producten. Ook hier presteren lokale gespecialiseerde winkels doorgaans beter. Hetzelfde geldt voor biologische of regeneratieve producten en korte toeleveringsketens. Het is dus van cruciaal belang dat het systeem automatisch geoptimaliseerde boodschappenlijstjes voorstelt. En om het bezoeken van meerdere winkels beter beheersbaar te maken, moet het mogelijk zijn om (bepaalde) boodschappen voor meerdere personen in een huishouden te optimaliseren.
Visualisatie
Koken
Ook al is dit niet de meest impactvolle stap, toch kan hier enige optimalisatie worden bereikt. Waar deze stap het verschil kan maken, is dat hij het leven van de gebruiker veel gemakkelijker maakt. Verrassend genoeg, want de meeste apps en kookplatforms beweren zich op deze stap te richten en daarin uit te blinken.
Optimalisatievoordelen
Gemakkelijker koken neemt de drempel weg om nieuwe recepten te proberen. Betere recepten. Beter voor de gezondheid, het klimaat, de portemonee en de smaak. Dat is al reden genoeg om energie in deze stap te steken, maar als onderdeel van een geïntegreerd systeem dat ook andere stappen ondersteunt, kan deze optimalisatie de reden zijn waarom gebruikers de oplossing gaan gebruiken en als ‘neveneffect’ ook van de andere optimalisaties profiteren.
De obstakels
Het mag duidelijk zijn dat stapsgewijze begeleiding bij een recept van cruciaal belang is, met een uitstekende UI/UX. Maar waar de meeste vooruitgang kan worden geboekt, is bij het daadwerkelijke plannen van het koken.
De kookbegeleiding moet de stappen van meerdere recepten combineren tot een enkel stappenplan voor een volledige maaltijd met meerdere gangen. De stappen die van tevoren kunnen worden uitgevoerd, moeten als mogelijkheid worden aangeboden. ook als dit meerdere dagen beslaat. Een gebruiker moet zijn eettijden kunnen plannen en beschikbare kooktijd kunnen definiëren, zodat de kookinstructies hierop kunnen worden afgestemd, mogelijke conflicten kunnen worden gemeld en alternatieven kunnen worden aangeboden. Bij deze instructies moeten alle standaardkalenderfuncties, zoals alarmen en meldingen, beschikbaar zijn.
Een geweldige optimalisatiefunctie zou zijn als de oplossing de geschatte bereidingstijd van recepten zou kunnen vergelijken met de daadwerkelijke bereidingstijd van gebruikers, om zo de planning voor de toekomst te verbeteren.
Visualisatie
Eten
Dit is het gedeelte waar de gebruikers moeten genieten met hun tafelgenoten.
Optimalisatievoordelen
In deze stap kan niet veel worden geoptimaliseerd. Wat wel mogelijk is, is het verzamelen van informatie om a) recepten te verbeteren en b) een beter inzicht te krijgen in de voorkeuren van de gebruiker om toekomstige suggesties en begeleiding te verbeteren.
De obstakels
De gebruiker is klaar na het eten en gaat verder met andere dingen.
De weg vooruit
Vraag de gebruiker actief om feedback op een manier die weinig moeite kost, met een eenvoudige optie om verder uit te weiden.
Visualisatie
Restjes
Restjes zijn om voor de hand liggende redenen belangrijk. Het is voeding die niet wordt geconsumeerd. Het is geld dat wordt verspild. En het is klimaatschade voor niets.
Optimalisatievoordelen
Door te voorkomen dat restjes op de vuilstort terechtkomen, gaan die voedingsstoffen, het geld dat al is uitgegeven en de klimaatimpact die al is veroorzaakt niet verloren en wordt voorkomen dat extra voedsel nodig is.
De obstakels
Mensen worstelen met wat ze met restjes moeten doen. Hoe ze moeten worden bewaard, hoe ze later in een maaltijd kunnen worden ingepast en welke alternatieve oplossingen er zijn in plaats van ze in de vuilnisbak te gooien. Niet iedereen kan een specialist zijn. En – net als bij het vragen om feedback over de maaltijd – gaan mensen na de maaltijd over op andere dingen.
De weg vooruit
De beste manier om consumenten te helpen, is te prompten met opties voor de restjes. Het systeem weet precies wat er in de maaltijd zat en welke opties er beschikbaar zijn. Eenvoudige en gemakkelijke begeleiding maakt hier het verschil.
Visualisatie
Extra mogelijkheden
Tot nu toe hebben we ons gericht op praktische ondersteuning van de stappen in het eetproces. Maar er zijn ook andere mogelijkheden op een hoger niveau. Fitbit en Duolingo zijn meesters op het gebied van het vormen van gewoontes en gebruikersbetrokkenheid door middel van gamificatie. De methoden die daar worden toegepast, kunnen gemakkelijk worden toegepast op voeding en klimaatimpact. Ze bieden beide parameters waarvoor doelen kunnen worden gesteld, die kunnen worden bijgehouden en gegamificeerd. Gewoontevorming door middel van ‘streaks’ in dagen binnen calorieën of CO2-belasting. Creëer wedstrijden en vergelijkingen met gemeenschappen, familie en vrienden. Allemaal perfect bruikbaar om de eetgewoonten te helpen veranderen van de consument die wel bereid is, maar nog niet verandert.
Inspiratie
Te volgen mensen
Dit zijn enkele mensen die geweldige inzichten delen om mensen te helpen duurzamer te eten:
Sophie Attwood PhD – Behavior Global (Wetenschappelijk inzicht)
Paul Lohman – El-Erian Institute of Behavioural Economics and Policy @ Cambridge (Wetenschappelijk inzicht)
Frank Holleman – Fork Ranger (Storyteller met praktische tips voor de consument)
Te volgen organisaties
Deze zijn voor de hand liggend, maar moeten toch worden vermeld:
Wageningen University & Research – https://www.wur.nl/en/library
Eat Forum – https://eatforum.org/
Eat-Lancet – https://eatforum.org/eat-lancet
Geraadpleegde artikelen
Evaluating dynamic norm messages and alternative interventions to reduce meat consumption in cafeterias
2026, Biggs, Elizabeth; Naz Çoker, Elif; Garnett, Emma; Milner-Gulland, E.J., https://doi.org/10.23668/psycharchives.21550
A meta-analysis assessing the effectiveness of demand-side interventions for sustainable food consumption and food waste reduction
2026, Lohmann, P.M., Pizzo, A., Bauer, J.M. et al., https://doi.org/10.1038/s43016-025-01279-9
Identifying behaviour change techniques for sustainable food consumption: A systematic review using the BCTTv1
2025, Anna S.C. Tirion, Danielle D’Lima, Julia Terlet, Ramya Rao, Leslie M. Gutman, https://doi.org/10.1016/j.appet.2025.108057
Appendix to “A Restatement of the Protein Transition”
2025, O Duluins, R Cardinaals, H Potter Karlsson, S Nájera Espinosa, K Resare Sahlin, J J L Candel, S Hornborg, A Matthews and P V Baret, https://doi.org/10.1088/1748-9326/ade86f
Karakteristieken en motieven waarom burgers lokaal voedsel kopen
2025, Hassink, J., Stuck, L., Greil, S., Polderman, E., in ‘t Veld, W., van Dam, A., Walma, K., & Schoop, D, Wageningen University & Research. https://doi.org/10.18174/700574
Meal planning under uncertainty: How shopping frequency affects food waste
2025, M.A. van Rooijen, J.C. Gerdessen, G.D.H. Claassen, S.L.J.M. de Leeuw, https://doi.org/10.1016/j.spc.2025.05.015
Matching Interventions to Mental Processing: Testing the Targeted Interception Theory of Behaviour Change
2025, Danyelle Greene, Anna Kristina Zinn, Sara Dolnicar, https://doi.org/10.31235/osf.io/2ap3b_v1
The EAT–Lancet Commission on healthy, sustainable, and just food systems
2025, Rockström, Johan et al., Link
Choice architecture promotes sustainable choices in online food-delivery apps
2024, Lohmann, Paul M, Gsottbauer, Elisabeth, Farrington, James, Human, Steve, Reisch, Lucia A, https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgae422
In our hands: behaviour change for climate and environmental goals
2022, Parliament UK, Link
A reversal of defaults: Implementing a menu-based default nudge to promote out-of-home consumer adoption of plant-based meat alternatives
2022, Danny Taufik, Emily P. Bouwman, Machiel J. Reinders, Hans Dagevos, https://doi.org/10.1016/j.appet.2022.106049
Minderen vleesconsumptie: gedrag & motivaties
2021, Lieke Bos, MSc. Cecilia Keuchenius, MSc, link
Healthy Diets From Sustainable Food Systems – Food Planet Health
2019, EAT-Lancet, https://eatforum.org/wp-content/uploads/2025/09/EAT-Lancet_Commission_Summary_Report.pdf
A Systematic Review of Digital Behaviour Change Interventions for More Sustainable Food Consumption
2019, Hedin, B.; Katzeff, C.; Eriksson, E.; Pargman, https://doi.org/10.3390/su11092638
Boek tips
Boeken van enkele van de grootste denkers op het gebied van ons voedselsysteem: https://leftoverlucy.com/sustainability-and-food-a-reading-list/
Persoonlijke note
Dit is mijn persoonlijke visie op hoe we consumenten kunnen helpen duurzamer te eten. De enige manier om vooruitgang te boeken, is door te blijven leren. Daarom wilde ik dit artikel delen en is feedback zeer welkom.
Samen aan de slag
Ik ben ervan overtuigd dat samenwerking de sleutel is tot succes bij elke initiatief. En we zijn op een punt gekomen waarop de enige manier om een toekomst met een duurzaam voedselsysteem te creëren, is door samen te werken. Laten we dat dus ook doen!
Neem gerust contact op voor een consult, ideeën uit te wisselen, samen een project te starten om het gedrag van consumenten te helpen veranderen of andere onderwerpen die verband houden met de klimaatimpact van ons voedselsysteem.
Geef een reactie